Hartstilstand thuis: waarom de overlevingskans het laagst is als familie erbij is.
Wie er naast je staat op het moment dat je hart stopt, blijkt samen te hangen met je kans om het goed te overleven. Een Japanse registerstudie die in september 2026 in het vaktijdschrift Resuscitation verscheen, keek naar 554.923 volwassenen bij wie iemand de hartstilstand zag gebeuren. De uitkomst is ongemakkelijk: werd de hartstilstand gezien door een familielid, dan was de kans op overleving zonder ernstige hersenschade 4,2%. Werd hij gezien door vrienden of collega's, dan was die kans 15,3%. Dit artikel legt uit wat de studie precies vond, wat ze niet onderzocht, en wat jij eraan kunt doen.
TL;DR
Van de 554.923 geziene hartstilstanden in Japan (2005-2023) werd 82,9% gezien door familie, 9,9% door vrienden of collega's en 7,2% door voorbijgangers. De kans op overleving met goede hersenfunctie na één maand was 4,2% bij familie, 10,1% bij voorbijgangers en 15,3% bij vrienden en collega's. Dat patroon bleef in bijna alle leeftijdsgroepen staan; alleen bij jonge patiënten (20-40 jaar) deed familie het juist beter. De studie bewijst geen oorzaak, maar wijst wel naar de plek waar de meeste hartstilstanden gebeuren en de minste hulp klaarstaat: thuis.
Wat onderzocht deze studie precies?
De onderzoekers van Yaginuma en collega's gebruikten het All-Japan Utstein Registry, het landelijke Japanse register waarin ambulancediensten elke hartstilstand buiten het ziekenhuis vastleggen. Ze selecteerden volwassenen bij wie tussen 2005 en 2023 een omstander de hartstilstand zag gebeuren. Vervolgens verdeelden ze die omstanders in drie groepen: familieleden, vrienden en collega's, en voorbijgangers. Elke groep werd nog eens opgesplitst in vier leeftijdscategorieën van de patiënt: 18-69, 70-79, 80-89 en 90 jaar en ouder.
De uitkomst waar het om ging was overleving na één maand met een goede neurologische uitkomst, dus niet alleen in leven zijn, maar ook zonder ernstige hersenschade. Dat is de maat die er voor patiënt en familie het meest toe doet.
Waarom dit onderzoek voor een leek relevant is
De vraag "wie stond erbij" kan iedereen beantwoorden zonder medische kennis. De studie vertaalt die vraag naar een concreet verschil in overlevingskans, en dat verschil raakt direct de plek waar jij het meeste bent: thuis, op je werk of onderweg.
Wat zijn de cijfers per groep?
De eerste bevinding is de verdeling zelf. Verreweg de meeste geziene hartstilstanden gebeuren in het zicht van familie, en dat aandeel neemt toe met de leeftijd van de patiënt. De tweede bevinding is het verschil in uitkomst.
| Wie zag de hartstilstand | Aandeel van alle geziene hartstilstanden | Overleving na 1 maand met goede hersenfunctie |
|---|---|---|
| Familieleden | 82,9% (459.841) | 4,2% |
| Voorbijgangers | 7,2% (39.970) | 10,1% |
| Vrienden en collega's | 9,9% (55.112) | 15,3% |
Bron: Yaginuma et al., Resuscitation 2026. Ruwe percentages uit de samenvatting, zonder correctie voor leeftijd of andere factoren.
Het verschil tussen de groepen is groot: bij vrienden en collega's overleefde ruim één op de zes patiënten met goede hersenfunctie, bij familie ongeveer één op de vierentwintig. In de gecorrigeerde analyse, waarin de onderzoekers rekening hielden met verschillen tussen de patiënten, bleef een hartstilstand gezien door familie samenhangen met een slechtere neurologische uitkomst.
Waarom is leeftijd hier zo belangrijk?
Omdat de familiegroep gemiddeld ouder is. Hoe ouder de patiënt, hoe groter de kans dat de hartstilstand thuis gebeurt in het zicht van een partner of kind, en hoe kleiner de kans op een goede uitkomst, los van wie erbij staat. Daarom splitsten de onderzoekers de groepen op naar leeftijd. Het patroon bleef in grote lijnen hetzelfde binnen elke leeftijdscategorie: familie onderaan, vrienden en collega's bovenaan.
Er was één uitzondering die opvalt. Bij jonge patiënten van 20 tot 40 jaar was een hartstilstand gezien door familie juist geassocieerd met een betere neurologische uitkomst. De samenvatting van de studie geeft daar geen verklaring voor. Wat je er wel uit kunt halen: het nadeel van "familie erbij" is geen wet, en het verschuift met de situatie van de patiënt.
Hoe komt het dat familie er slechter uitkomt?
Dat onderzocht deze studie niet. De samenvatting beschrijft het verband, niet de oorzaak. Wat hieronder staat, zijn daarom plausibele verklaringen die aansluiten bij wat over hartstilstanden buiten het ziekenhuis bekend is, geen bevindingen uit deze publicatie.
- De plek. Familie is vooral thuis aanwezig. Thuis is er zelden een AED binnen handbereik en zijn er minder omstanders dan op een werkplek, in een sporthal of op straat.
- Het aantal handen. Op het werk of bij vrienden zijn vaak meerdere mensen aanwezig: één belt 112, één start borstcompressies, één haalt de AED. Thuis is er vaak één partner die alles tegelijk moet doen.
- De emotie. Reanimeren van je eigen partner of ouder is iets anders dan reanimeren van een collega. In een Zweeds onderzoek uit hetzelfde tijdschrift (Boberg et al., Resuscitation 2026) was een extreem overstuurde beller een van de zeven obstakels die reanimatie vertraagden.
- De patiënt zelf. Wie thuis is op het moment van de hartstilstand, is vaker ouder en vaker al ziek. De onderzoekers corrigeerden daarvoor zo goed als een register dat toelaat, maar volledig lukt dat nooit.
Welke van deze verklaringen het zwaarst weegt, weten we uit deze studie niet. Voor de praktijk maakt dat minder uit dan het lijkt: drie van de vier zijn beïnvloedbaar.
Wat betekent dit voor jou?
Jij bent de eerste schakel, ook thuis. In Nederland gebeurt volgens de Hartstichting ongeveer 70% van de hartstilstanden in en rond het huis, en deze Japanse cijfers laten zien dat dat precies de plek is waar de uitkomst het slechtst is. Dat is geen reden voor somberheid, maar een aanwijzing waar de winst zit.
Leer reanimeren, juist voor je eigen gezin
De kans dat je ooit moet reanimeren, is het grootst bij iemand die je kent. Een reanimatiecursus van een paar uur maakt het verschil tussen bevriezen en beginnen.
Weet waar de dichtstbijzijnde AED hangt
Kijk vandaag nog op de kaart welke AED binnen zes minuten van je huis bereikbaar is. Is er geen, dan is dat een gesprek voor de buurt, de VvE of de gemeente.
Meld je aan als burgerhulpverlener
Via HartslagNu word je opgeroepen als er bij jou in de buurt een hartstilstand is. Zo krijgt ook een partner thuis binnen minuten extra handen.
Overweeg een AED thuis als het risico verhoogd is
Woon je met iemand met een bekend hartprobleem, of ver van een openbare AED, dan kan een eigen AED de tijd tot de eerste schok flink verkorten. Bespreek dat met de huisarts of cardioloog.
Werkgevers: de werkplek scoort het best, houd dat zo
Vrienden en collega's hadden in deze studie de beste uitkomst. Dat werkt alleen als de AED er hangt, de BHV'ers getraind zijn en iedereen weet wie wat doet.
Praat erover in je gezin
Spreek af wie belt en wie begint als het ooit gebeurt. Een plan van twee zinnen scheelt in de eerste minuut meer dan je denkt.
Voor de uitvoering van reanimatie blijven de richtlijnen van de Nederlandse Reanimatie Raad leidend: bel 112, zet de telefoon op luidspreker, start borstcompressies en laat een AED halen. Kijk bij onze trainingen, doe de 6-minutencheck voor jouw locatie of lees wat een AED voor thuis inhoudt.
Welke kanttekeningen horen bij dit onderzoek?
- Japan is niet Nederland. De ambulancezorg, de dichtheid van AED's en de cultuur rond reanimeren verschillen. De richting van het verband is waarschijnlijk vergelijkbaar, de exacte percentages niet.
- Registeronderzoek. De onderzoekers analyseerden bestaande gegevens; ze konden alleen corrigeren voor wat het register vastlegt. Het verband tussen omstander en uitkomst is een associatie, geen bewezen oorzaak.
- Alleen geziene hartstilstanden. Hartstilstanden die niemand zag gebeuren, blijven buiten beeld. Juist thuis komen die vaak voor.
- Ongelijke groepen. De familiegroep is ruim acht keer zo groot als de andere twee samen en gemiddeld ouder. De onderzoekers splitsten daarom op leeftijd, maar het blijft een vergelijking tussen heel verschillende situaties.
- Alleen de samenvatting is vrij toegankelijk. Dit artikel is gebaseerd op het gepubliceerde abstract. De volledige tekst met gecorrigeerde odds ratio's en de discussie van de auteurs is te lezen via de DOI-link voor wie toegang heeft tot Resuscitation.
Veelgestelde vragen
Hoeveel hartstilstanden gebeuren thuis?
In Nederland gebeurt volgens de Hartstichting ongeveer 70% van de hartstilstanden in en rond het huis. In de Japanse studie werd 82,9% van de geziene hartstilstanden gezien door een familielid, wat vrijwel altijd thuis is.
Is de overlevingskans thuis echt lager?
In deze studie was de kans op overleving met goede hersenfunctie 4,2% als familie de hartstilstand zag, tegen 15,3% bij vrienden en collega's en 10,1% bij voorbijgangers. Dit is een samenhang in Japanse registerdata, geen bewezen oorzaak, maar het patroon bleef in bijna alle leeftijdsgroepen overeind.
Waarom doen vrienden en collega's het beter dan voorbijgangers?
De studie geeft daar in de samenvatting geen verklaring voor. Een plausibele reden is dat een hartstilstand op het werk of tijdens het sporten vaker gebeurt op een plek met meerdere omstanders, BHV'ers en een AED in de buurt, maar dat is onze interpretatie, geen bevinding van de onderzoekers.
Heeft het zin om een AED thuis te hebben?
Voor de gemiddelde woning is een goed dekkend buurtnetwerk met burgerhulpverleners via HartslagNu de eerste stap. Woon je met iemand met een verhoogd risico of ver van een openbare AED, dan kan een eigen AED de tijd tot de eerste schok verkorten. Bespreek dat met de huisarts of cardioloog.
Wat moet ik doen als mijn partner een hartstilstand krijgt?
Bel direct 112, zet de telefoon op luidspreker en volg de aanwijzingen van de centralist. Start borstcompressies op een harde ondergrond en laat, als er iemand anders is, een AED halen. De centralist alarmeert via HartslagNu burgerhulpverleners in de buurt.
Bron en verantwoording
Yaginuma H, Saito Y, Tateishi K, Kitahara H, Yonemoto N, Matoba T, Tahara Y, Kobayashi Y, et al. Prognostic impact of bystander-patient relationship and age in patients with out-of-hospital cardiac arrest. Resuscitation, 2026, artikelnummer 111330. doi.org/10.1016/j.resuscitation.2026.111330. Alle cijfers in dit artikel komen uit de gepubliceerde samenvatting; de volledige tekst is niet vrij toegankelijk. De verklaringen in de sectie "Hoe komt het dat familie er slechter uitkomt" zijn onze interpretatie en staan niet in de samenvatting.
Nederlandse context: Hartstichting (aandeel hartstilstanden thuis), Nederlandse Reanimatie Raad (richtlijnen 2021, gebaseerd op de European Resuscitation Council) en HartslagNu (burgerhulpverlening). Dit artikel is voorlichting, geen medisch advies; bij een noodsituatie bel je 112.