Hoe gaat het met mensen die een hartstilstand overleven? Wat een lange reanimatie wel en niet betekent.
Wie ooit heeft gereanimeerd, kent de vraag die daarna blijft hangen: heeft het zin gehad, en hoe gaat het nu met die persoon? Een Deense registerstudie die in oktober 2026 in het vaktijdschrift Resuscitation verscheen, volgde 2.583 mensen die een hartstilstand buiten het ziekenhuis overleefden nadat een omstander het zag gebeuren. De onderzoekers keken hoe lang de reanimatie had geduurd en wat er daarna met hen gebeurde: hersenschade, verpleeghuisopname, terugkeer naar werk en overleving tot vijf jaar later. De uitkomst is bemoedigend voor iedereen die ooit twijfelt of doorgaan zin heeft, met één belangrijke nuance over tijd.
TL;DR
Van de 2.583 Deense patiënten die een door omstanders geziene hartstilstand minstens 30 dagen overleefden, was na vijf jaar nog 79% in leven, ongeacht of de reanimatie korter dan 10 minuten of langer dan 18 minuten had geduurd. Van de mensen met een baan was na vijf jaar 60% weer aan het werk, ook weer onafhankelijk van de reanimatieduur. Wat wél met de tijd samenhing: blijvende hersenschade door zuurstofgebrek, van 0,3% bij een korte reanimatie tot 3,2% bij een lange. Een lange reanimatie sluit herstel dus niet uit, maar snelheid blijft het verschil maken.
Wat onderzocht deze studie precies?
De onderzoekers van Oxwall en collega's gebruikten het Deense reanimatieregister (Danish Cardiac Arrest Registry) en koppelden dat aan de Deense zorg- en arbeidsregisters. Ze selecteerden volwassenen die tussen 2016 en 2023 een hartstilstand buiten het ziekenhuis kregen die door een omstander werd gezien, en die daarna minstens 30 dagen in leven bleven. Mensen die al eerder hersenschade door zuurstofgebrek hadden of al in een verpleeghuis woonden, deden niet mee.
De tijd die telde, was de tijd van de 112-melding tot het moment dat het hart weer uit zichzelf ging kloppen (in vaktaal: ROSC, return of spontaneous circulation). De patiënten werden in drie groepen verdeeld: 0 tot 10 minuten, 11 tot 18 minuten en langer dan 18 minuten. Daarna volgden de onderzoekers vier uitkomsten: hersenschade door zuurstofgebrek binnen 11 maanden, opname in een verpleeghuis, overleving op lange termijn en, voor wie een baan had, terugkeer naar werk. De follow-up liep tot eind 2024.
Waarom dit onderzoek voor een leek relevant is
De meeste reanimatiestudies stoppen bij de ziekenhuisdeur. Deze studie beantwoordt de vraag die omstanders, BHV'ers en families echt stellen: hoe gaat het daarna, en maakt het uit hoe lang we bezig waren?
Wat zijn de cijfers per reanimatieduur?
De 2.583 overlevenden waren voor 78% man, met een mediane leeftijd van 65 jaar. De mediane tijd van melding tot herstel van de bloedsomloop was 14 minuten. De drie groepen waren vrijwel even groot: 875, 869 en 839 patiënten.
| Uitkomst | 0-10 min | 11-18 min | > 18 min |
|---|---|---|---|
| Hersenschade door zuurstofgebrek (binnen 11 maanden) | 0,3% | 1,8% | 3,2% |
| Opname in verpleeghuis | 3,1% | 2,2% | 1,3% |
| In leven na 5 jaar | 79% in alle groepen (geen verschil) | ||
| Weer aan het werk na 5 jaar (van wie een baan had) | 60% in alle groepen (geen verschil) | ||
Bron: Oxwall et al., Resuscitation 2026. Tijd gemeten vanaf de 112-melding tot herstel van de bloedsomloop. Alleen patiënten die de eerste 30 dagen overleefden.
Twee dingen vallen op. Het verschil in hersenschade loopt duidelijk op met de tijd, maar blijft in absolute zin klein: ook in de groep met de langste reanimaties hield ruim 96% geen geregistreerde hersenschade door zuurstofgebrek over. En de verpleeghuisopnames lijken juist lager bij lange reanimaties, maar dat verschil verdween toen de onderzoekers corrigeerden voor leeftijd en andere kenmerken. Het komt waarschijnlijk doordat wie een lange reanimatie overleeft, gemiddeld jonger en fitter is.
Betekent een lange reanimatie hersenschade?
Niet automatisch, maar de kans erop stijgt wel met elke minuut. Na correctie voor verschillen tussen de patiënten was de kans op hersenschade in de middelste groep ruim vijf keer zo hoog als bij een korte reanimatie, en in de langste groep bijna tien keer zo hoog. Dat klinkt dramatisch, maar het gaat om een stijging van 0,3% naar 3,2%: van ongeveer één op de 300 naar ongeveer één op de 30.
Voor de praktijk betekent dit twee dingen tegelijk. Snelheid is niet onderhandelbaar: hoe eerder de bloedsomloop terug is, hoe kleiner de kans op blijvende schade. En een reanimatie die lang duurt, is geen reden om de hoop op te geven. De onderzoekers formuleren het zo: een langdurige reanimatie sluit herstel niet uit.
Komen overlevenden weer aan het werk?
Van de overlevenden die een baan hadden (524 mensen, verdeeld over de drie groepen), was na vijf jaar 60% weer aan het werk. Dat percentage verschilde niet tussen korte en lange reanimaties. Ook de overleving op lange termijn was gelijk: vijf jaar na de hartstilstand was 79% van alle 30-dagenoverlevenden nog in leven, ongeacht de reanimatieduur.
Een tweede Deense studie uit hetzelfde nummer van Resuscitation laat zien waar herstel in de praktijk vaak hapert. Van 1.684 overlevenden van een hartstilstand door een vernauwing van de kransslagaders meldde 55% zich niet aan voor hartrevalidatie, en van wie wel begon, maakte de helft het programma niet af. Gepensioneerden haakten vaker af, hoger opgeleiden en mensen met andere aandoeningen juist minder vaak. Overleven is dus het begin van een traject, niet het einde.
Wat betekent dit voor jou?
Jij bent de eerste schakel, en deze cijfers laten zien waar jouw schakel toe leidt. Vier van de vijf mensen die dankzij een omstander de eerste maand halen, leven vijf jaar later nog. De richtlijnen van de Nederlandse Reanimatie Raad blijven leidend voor hoe je reanimeert; dit onderzoek vertelt vooral waarom je doorgaat.
Stop niet omdat het lang duurt
Reanimaties van langer dan 18 minuten leverden in deze studie evenveel vijfjaarsoverleving en werkhervatting op als korte. Je gaat door tot de ambulance het overneemt of de centralist iets anders zegt.
Elke minuut telt nog steeds
De kans op hersenschade liep op van 0,3% naar 3,2% met de duur. Direct starten en snel een AED aansluiten is wat die kans klein houdt.
Zorg dat een AED binnen zes minuten kan
De tijd tot herstel van de bloedsomloop begint bij de 112-melding. Een AED die te ver weg hangt, schuift elke patiënt een groep naar rechts in de tabel.
Werkgevers: reken op terugkeer
60% van de werkende overlevenden was na vijf jaar weer aan het werk. Een collega die een hartstilstand overleeft, komt waarschijnlijk terug. Plan dat als normaal re-integratietraject, niet als uitzondering.
Nazorg is geen bijzaak
Meer dan de helft van de Deense overlevenden begon niet aan hartrevalidatie. Ken je iemand die het overleefde, vraag dan of de revalidatie geregeld is.
Train op volhouden
Achttien minuten borstcompressies is fysiek zwaar. Oefen het wisselen van hulpverlener en het aansluiten van de AED, zodat niemand alleen hoeft vol te houden.
Wil je weten hoe snel een AED op jouw locatie beschikbaar is, doe dan de 6-minutencheck. Wil je met je team oefenen op doorgaan en wisselen, kijk bij onze trainingen.
Welke kanttekeningen horen bij dit onderzoek?
- Alleen overlevenden. De studie gaat over mensen die de eerste 30 dagen haalden. De meeste mensen met een hartstilstand buiten het ziekenhuis overleven die periode niet. De cijfers zeggen dus iets over het herstel ná overleving, niet over de kans om te overleven.
- Alleen geziene hartstilstanden. Hartstilstanden zonder getuige, waarbij de reanimatie vaak laat begint, zitten niet in de data.
- Denemarken is niet Nederland. Aanrijtijden, burgerhulpverlening en AED-dichtheid verschillen. De richting van de bevindingen is waarschijnlijk vergelijkbaar, de exacte percentages niet.
- Registeronderzoek. Verbanden zijn associaties, geen bewezen oorzaak. Wie een lange reanimatie overleeft, is waarschijnlijk gemiddeld jonger en gezonder; de onderzoekers corrigeerden daarvoor zo goed als het register toelaat.
- Alleen de samenvatting is vrij toegankelijk. Dit artikel is gebaseerd op het gepubliceerde abstract. De volledige tekst is te lezen via de DOI-link voor wie toegang heeft tot Resuscitation.
Veelgestelde vragen
Hoe lang kun je iemand reanimeren voordat het geen zin meer heeft?
Als omstander bepaal jij dat niet; je gaat door tot professionele hulp het overneemt of de 112-centralist anders aangeeft. In de Deense studie hadden overlevenden van reanimaties langer dan 18 minuten dezelfde vijfjaarsoverleving (79%) en werkhervatting (60%) als overlevenden van korte reanimaties.
Houden mensen hersenschade over aan een hartstilstand?
In deze studie kreeg 0,3% van de 30-dagenoverlevenden met een korte reanimatie (0-10 minuten) binnen 11 maanden de diagnose hersenschade door zuurstofgebrek, tegen 3,2% bij reanimaties langer dan 18 minuten. De kans stijgt dus met de tijd, maar blijft bij de meeste overlevenden uit.
Kun je na een hartstilstand weer werken?
Van de Deense overlevenden met een baan was 60% vijf jaar later weer aan het werk, onafhankelijk van hoe lang de reanimatie had geduurd.
Hoeveel mensen leven nog vijf jaar na een hartstilstand?
Van de mensen die een door omstanders geziene hartstilstand minstens 30 dagen overleefden, was in deze studie 79% vijf jaar later nog in leven. Dat percentage was gelijk voor korte en lange reanimaties.
Wat gebeurt er na het ziekenhuis?
Hartrevalidatie hoort bij het herstel, maar in een tweede Deense studie meldde 55% van de overlevenden zich daar niet voor aan en maakte de helft van de deelnemers het programma niet af. Vraag als overlevende of naaste actief naar een verwijzing.
Bronnen en verantwoording
Oxwall A, Würtz Yazdanfard PD, Nørskov A, Hindborg M, Yonis H, Andersen MP, Hansen CM, Kragholm K, Ringgren KB, Christensen HC, Folke F, Torp-Pedersen C. Time to return of spontaneous circulation and long-term outcomes in bystander-witnessed out-of-hospital cardiac arrest survivors. Resuscitation, 2026, artikelnummer 111342. doi.org/10.1016/j.resuscitation.2026.111342. Niet vrij toegankelijk; alle cijfers komen uit de gepubliceerde samenvatting.
Tweede bron over hartrevalidatie: Non-enrolment and non-completion of cardiac rehabilitation among survivors of out-of-hospital cardiac arrest with ischaemic aetiology: a nationwide register-based cohort study. Resuscitation, 2026, artikelnummer 111343. doi.org/10.1016/j.resuscitation.2026.111343. Eveneens op basis van de samenvatting.
Reanimatierichtlijnen: Nederlandse Reanimatie Raad (richtlijnen 2021, gebaseerd op de European Resuscitation Council). Dit artikel is voorlichting, geen medisch advies; bij een noodsituatie bel je 112.